Alman telif hakları kuruluşu GEMA’nın Hukuk Direktörü Dr. Kai Welp, yapay zeka ile üretilen müziklerin ticari kullanımından bestecilere, söz yazarlarına ve müzik eseri yayıncılarına ödeme yapılmasını sağlayacak yeni bir yasal hak tanınmasını istedi. Music Ally Focus podcastinde konuşan Welp, GEMA’nın Suno’ya karşı Münih’te kazandığı davanın önemli bir hukuki dayanak oluşturduğunu, ancak mahkeme kararlarının yapay zeka kaynaklı gelir kaybını tek başına önleyemeyeceğini söyledi.
Welp’e göre sorunun iki ayrı boyutu var: İnsan yapımı eserlerin yapay zeka modellerinin eğitiminde kullanılması ve modellerin ürettiği müziklerin ekonomik değer yaratması. GEMA, ilk aşamada lisans sözleşmelerini, ikinci aşamada ise yeni bir toplu telif tahsilatı mekanizmasını savunuyor.
ABD’de Yapılan Eğitim Almanya’da Nasıl Yargılandı?
Münih I Bölge Mahkemesi, 31 Temmuz 2026’da altı eser bakımından GEMA lehine karar verdi. Davaya konu çalışmalar arasında “Forever Young”, “Atemlos”, “Mambo No. 5”, “Rasputin”, “Big in Japan” ve “Daddy Cool” bulunuyor. GEMA’nın açıklamasına göre mahkeme, Suno’nun ABD’de gerçekleştirdiği eğitim faaliyetini Amerikan telif hukuku, Avrupa’da ortaya çıkan saklama ve yeniden üretim faaliyetlerini ise ilgili telif kuralları çerçevesinde değerlendirdi. Karar henüz kesinleşmiş değil.
Welp, davanın en önemli yönlerinden birinin uluslararası yargı yetkisi olduğunu belirtti. Suno, modellerini ABD’de eğittiğini ve eserleri YouTube’dan aldığını kabul etmişti. GEMA ise Almanya’daki mahkemenin, ABD’de gerçekleşen eğitim faaliyetinin hukuka uygunluğunu da inceleyebileceğini savundu. Welp’e göre bu yaklaşım, ABD merkezli yapay zeka şirketlerinin Avrupa’da faaliyet gösterirken yalnızca şirketlerinin bulunduğu ülkenin yargı alanına dayanamayacağını gösteriyor.
Mahkeme, ABD telif hukukundaki “fair use” yani adil kullanım savunmasını da somut olayda kabul etmedi. Welp’in aktardığına göre teknik koruma önlemlerinin aşılması ve yapay zeka müziğinin lisanslı insan üretimi müziğin yerine geçerek pazara zarar verme olasılığı değerlendirmede etkili oldu. Bu sonuç, tüm yapay zeka eğitimlerinin hukuka aykırı olduğuna ilişkin genel bir hüküm anlamına gelmiyor.
GEMA Telif İhlalini Nasıl Kanıtladı?
Welp, Suno davasındaki kanıtlama yöntemini GEMA’nın OpenAI’ye karşı açtığı şarkı sözleri davasıyla karşılaştırdı. Şarkı sözlerinde, sisteme tanınmış Alman şarkılarının sözleri soruluyor ve üretilen metin özgün eserle karşılaştırılıyordu. Suno’da ise müzikal benzerliği göstermek daha karmaşıktı: GEMA, sisteme şarkı sözlerini girerek elde ettiği ses çıktılarındaki melodi, armoni ve ritim özelliklerini özgün bestelerle karşılaştırdı. Bunun için mahkemeye müzik uzmanlarının değerlendirmeleri sunuldu.
Bu yöntem, modelin eğitimde kullandığı eserin belirgin unsurlarını çıktıda yeniden üretmesi durumunda güçlü kanıt sağlayabiliyor. Welp’e göre yapay zeka şirketlerinin benzer çıktıları önleyen teknik filtreler kullanması ise ileride ihlalin ispatını zorlaştıracak. Bir eserin çıktıda duyulmaması, o eserin eğitimde kullanılmadığını tek başına kanıtlamıyor.
Mahkeme Kararı Neden Yeterli Görülmüyor?
Welp, yapay zeka geliştiricilerinin telif korumasının daha zayıf olduğu ülkelerde model eğitimi yapabilmesini temel sorunlardan biri olarak gösterdi. Bir başka güçlük de davalarda korunmuş eserin yapay zeka çıktısında saptanmasına duyulan ihtiyaç. GEMA’nın Suno davası altı eser üzerinden yürütüldü. Welp, kararın kesinleşmesi halinde şirketin daha geniş repertuara ilişkin kullanımının da hukuki takibe konu olabileceğini düşünüyor; bu, mevcut kararın GEMA repertuarının tamamını otomatik olarak kapsadığı anlamına gelmiyor.
Eğitim Lisansı ile Çıktı Telifi Birbirinden Ayrı
GEMA, eğitim aşamasında eser sahiplerinden veya yetkili kuruluşlardan lisans alınmasını olağan bir telif işlemi olarak görüyor. Welp, GEMA’nın YouTube gibi dijital hizmetlere lisans verdiğini, benzer şekilde yapay zeka sağlayıcılarının da lisanslanabileceğini söyledi. Fakat eğitim için bir defa ödeme yapılması, üretilen müziklerin daha sonra mevcut eserlerin yerini alması nedeniyle oluşacak gelir kaybını karşılamayabilir.
Welp’in önerisine göre, özgün bir eserin açıkça tanındığı remiks veya uyarlama türü çıktılarda eser bazında izin ve lisanslama uygulanmalı. Buna karşılık belirli bir esere bağlanamayan yapay zeka müziği çıktılarında, ücret toplu hak yönetimi aracılığıyla tahsil edilmeli. Söz konusu talep, çıktıyı oluşturan yapay zeka şirketine yöneltilebileceği gibi, müziği ticari olarak kullanan hizmetleri de kapsayabilir.
Örneğin yapay zeka üretimi bir parçanın Spotify’da dinlenmesi veya bir süpermarkette fon müziği olarak çalınması durumunda ödeme yükümlülüğü gündeme gelebilir. Welp, GEMA’nın zaten dijital platformlardan ve kamusal müzik kullanımlarından telif tahsil etmesi nedeniyle böyle bir sistemin operasyonel altyapısını sağlayabileceğini savundu. Bununla birlikte yapay zeka çıktıları için önerilen bu genel ödeme hakkı henüz mevcut hukukta kabul edilmiş bir düzenleme değil.
Plak Şirketlerinin Anlaşmaları Bütün Hakları Kapsıyor mu?
Görüşmede Warner–Suno ve Universal Music Group–Udio gibi anlaşmalar da gündeme geldi. Welp, sözleşmelerin ayrıntılarını bilmediklerini vurguladı. Bir ses kaydının kullanım hakkıyla o kayıtta yer alan beste ve sözlerin hakları birbirinden farklı. Özellikle mevcut eserlerden remiks üretmek için eser sahiplerinin izni gerekli. Welp, model eğitiminde kullanılan besteler ve sözler bakımından hangi izinlerin alındığı konusunda da daha fazla açıklık gerektiğini söyledi.
Bu nedenle GEMA, büyük plak şirketlerinin teknoloji şirketleriyle doğrudan sözleşme yapacağı bir pazarın yanında müzik eseri yayıncılarının ve kolektif hak yönetim kuruluşlarının da ayrı lisans verme rolü üstlenmesini savunuyor.
PLAI ile Lisanslı Veri Sağlama Modeli
GEMA, Temmuz 2026’da duyurduğu PLAI girişimiyle yapay zeka geliştiricilerine hukuken temizlenmiş müzik verileri sunmaya başladı. Programda 60’tan fazla türden yaklaşık 178 bin ses dosyasının yanı sıra üstveriler ve gerekli eser ile kayıt hakları bir araya getiriliyor. İlk müşteri Klangio, bu verileri dinlenen müziği notaya dönüştüren araçların eğitiminde kullanıyor. Welp, PLAI’nin mevcut aşamada Suno benzeri üretken müzik hizmetlerinden ziyade yaratıcı üretime yardımcı araçlara yönelik olduğunu belirtti.
PLAI örneği, GEMA’nın yapay zeka eğitimine bütünüyle karşı çıkmadığını ortaya koyuyor. Kuruluşun talebi, verilerin hangi haklarla ve hangi bedel karşılığında kullanıldığının baştan belirlenmesi.
AB Yapay Zeka Yasası Neden Yetersiz Bulunuyor?
Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası, genel amaçlı yapay zeka modeli sağlayıcılarına eğitim içeriğinin özetini yayımlama ve telif hukukuna uyum politikası oluşturma yükümlülükleri getiriyor. Welp, bu tür özetlerin hak sahiplerinin ihtiyaç duyduğu eser bazlı kullanım bilgisini sağlamadığını savundu. Ayrıca kuralların idari denetime dayanmasının, bir meslek birliğinin veya bireysel hak sahibinin doğrudan telif talebini karşılamadığını belirtti.
Welp, eğitimde kullanılan eserleri belirlemeyi sağlayan daha ayrıntılı şeffaflık düzenlemeleriyle birlikte, yapay zeka müziklerinin ticari kullanımında yeni ve kolektif biçimde uygulanabilir bir ödeme hakkının Avrupa Birliği hukukuna eklenmesi gerektiğini söyledi. Bunun uzun bir yasama süreci gerektirebileceğini de kabul etti.
Sentetik veri insan eserleriyle bağlantıyı koparır mı?
Welp’in son uyarısı, yapay zeka modellerinin artık başka yapay zeka modellerinin ürettiği şarkılarla da eğitilebilmesi üzerineydi. Bu yöntem yaygınlaştıkça yeni çıktının hangi insan bestelerine dayandığını ortaya koymak daha güç hale gelecek. Welp, bu verilerin “sentetik” olarak adlandırılmasına itiraz ederek yapay zeka müziğinin kökeninde insan üretimi eserler bulunduğunu savundu.
GEMA’ya göre uzun vadeli tehdit yalnızca eserlerin izinsiz kopyalanması değil, yapay zeka üretimi müziğin ticari kullanımda insan üretimi müziğin yerini alması. Welp, bu nedenle hem eğitim lisanslarının adil hale getirilmesini hem de üretim sonrası ticari kullanımlar için eser sahiplerini koruyan yeni bir telif sisteminin gecikmeden oluşturulmasını istiyor.
