Özel kopyalama gelirleri 2024’te dünya genelinde 1,06 milyar euroya ulaştı.
2026 raporu, akıllı telefonlar, bilgisayarlar, bulut depolama, bağlantılı cihazlar ve reprografi alanlarının güncel telif düzenlemelerine dahil edilmesi gerektiğini vurguluyor.
BIEM, CISAC, IFRRO ve Stichting de Thuiskopie tarafından hazırlanan Private Copying Global Study 2026, özel kopyalama harçlarının dijital çağda da yaratıcılar için önemli bir gelir ve adil telif mekanizması olduğunu ortaya koydu. Çalışma, 196 ülke ve beş küresel bölgedeki özel kopyalama ve reprografi sistemlerini; yasal çerçeveler, tahsilat modelleri, dağıtım yöntemleri, harç oranları ve gelir etkileri bakımından inceliyor.
Düşük Tüketici Maliyeti, Önemli Yaratıcı Geliri
Çalışmaya göre özel kopyalama gelirleri 2024 yılında dünya genelinde yaratıcılar ve hak sahipleri için 1,06 milyar euro gelir yarattı. Raporu hazırlayan kuruluşlar, bu tutarın tüketici açısından yıllık maliyetinin çoğu ülkede kişi başına yalnızca birkaç euro düzeyinde kaldığını, buna karşılık yaratıcılar için düzenli ve tamamlayıcı bir gelir kaynağı oluşturduğunu belirtiyor.
Ekonomik açıdan en önemli vurgu, özel kopyalama harçlarının cihaz fiyatları içinde çok küçük bir paya denk gelmesi. Çalışmada, yoğun teknoloji kullanan dört kişilik bir aile için kişi başına yıllık ortalama maliyetin 3,19 euro, daha az cihaz kullanan yaşlı bir çift için ise kişi başına 1,14 euro düzeyinde olduğu hesaplanıyor. Bu nedenle sistem, tüketici üzerinde sınırlı bir maliyet yaratırken, yaratıcı ekosistem için toplu ölçekte anlamlı bir kaynak üretiyor.
Gelirlerin yalnızca bireysel telif ödemesi niteliği taşımadığı da vurgulanıyor. Birçok ülkede özel kopyalama gelirlerinin bir bölümü sosyal ve kültürel fonlara ayrılıyor. Bu fonlar sanatçı destekleri, eğitim programları, festivaller, film projeleri, kültürel üretim destekleri ve bazı ülkelerde yaratıcıların sosyal güvencesi için kullanılabiliyor.
Dijital Kullanım Değişti, Mevzuat Geride Kaldı
Çalışmanın ana mesajlarından biri, özel kopyalama düzenlemelerinin eski teknoloji listelerine bağlı kalmaması gerektiği. Tüketiciler artık içerikleri yalnızca CD, DVD veya klasik taşınabilir belleklerde değil; akıllı telefonlarda, tabletlerde, bilgisayarlarda, bağlantılı cihazlarda ve bulut depolama servislerinde saklıyor. Bu nedenle özel kopyalama sistemlerinin teknoloji nötr, güncellenebilir ve geleceğe dönük biçimde tasarlanması gerektiği belirtiliyor.
Raporu hazırlayan kuruluşlara göre bazı ülkelerde özel kopyalama istisnası bulunsa bile buna karşılık etkin bir ücretlendirme ve dağıtım sistemi bulunmuyor. Bu durum, kişisel kopyalamanın hukuken mümkün olduğu, fakat yaratıcıya karşılık ödenmediği eksik bir telif yapısı yaratıyor. Avrupa yerleşik sistemleriyle öne çıkarken, Afrika’da UEMOA Direktifi ve ARIPO bölgesel stratejisi gibi girişimler yeni bir politika ivmesine işaret ediyor.
Kapsama Alınması İstenen Yeni Cihaz ve Alanlar
Çalışma, özel kopyalama sistemlerinin güncel kullanım alışkanlıklarına göre genişletilmesini öneriyor. En kritik başlıklar arasında akıllı telefonlar, tabletler ve bilgisayarlar yer alıyor. Bu cihazlar, günümüzde müzik, video, fotoğraf, kitap, belge ve görsel içeriklerin en yoğun depolandığı kişisel araçlar haline geldi.
Harici sabit diskler, USB bellekler, SD ve microSD kartlar gibi klasik dijital depolama ortamları da özel kopyalama sistemlerinin önemli parçaları olarak değerlendiriliyor. Kullanıcıların kişisel arşivleme, yedekleme ve farklı cihazlar arasında içerik taşıma alışkanlıkları, bu ürünleri telif dengeleme mekanizmasının doğal konusu haline getiriyor.
Bağlantılı cihazlar ve ağ tabanlı kayıt sistemleri de raporda öne çıkan yeni alanlar arasında bulunuyor. Özellikle set üstü kutular, televizyon kayıt cihazları ve ağ üzerinden kişisel video kayıt işlevi gören NPVR sistemleri, görsel işitsel içeriklerin daha sonra izlenmek üzere kaydedilmesi nedeniyle özel kopyalama tartışmasının kapsamını genişletiyor.
Bulut depolama ise çalışmanın en kritik dijital başlıklarından biri. Kullanıcıların içerikleri cihaz hafızası yerine bulut servislerinde saklaması, özel kopyalama sistemlerinin yalnız fiziksel cihazlara göre düzenlenmesini yetersiz bırakıyor. Çalışma, bulut depolama ve bağlantılı teknolojilerin özel kopyalama çerçevesine nasıl dahil edileceğinin ülkeler açısından temel politika sorularından biri haline geldiğini gösteriyor.
Reprografi de 2026 çalışmasında daha görünür hale gelen alanlardan biri. Yazıcı, tarayıcı, fotokopi makinesi ve çok işlevli ofis cihazları; kitap, dergi, akademik yayın, gazete, fotoğraf ve görsel eserlerin kişisel amaçlı çoğaltılması bakımından özel kopyalama ve reprografi sistemlerinin parçası olarak ele alınıyor. IFRRO’nun çalışmaya dahil olması, metin ve görsel eser sahiplerinin bu tartışmadaki önemini artırıyor.
Yenilenmiş ve ikinci el dijital cihazlar da ayrıca düzenlenmesi gereken başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Yenilenmiş cihaz pazarının büyümesi, yeni cihazlara uygulanan harç mantığının bu ürünler bakımından nasıl uygulanacağı sorusunu gündeme getiriyor. Bazı ülkeler bu cihazlara daha düşük oranlı harç uygularken, bazı sistemlerde yeni cihazlarla benzer yükümlülükler öngörülüyor.
Streaming aboneliklerinde çevrimdışı dinleme veya izleme için yapılan indirmeler de özel kopyalama tartışmasının yeni sınırlarından biri. Kullanıcıların abonelik kapsamında müzik ya da video içeriklerini geçici olarak telefona veya tablete kaydetmesi, özel kopyalama istisnası ile lisanslı dijital kullanım arasındaki ilişkinin yeniden yorumlanmasını gerektiriyor.
Sonuç
BIEM, CISAC, IFRRO ve Stichting de Thuiskopie’nin çalışması, özel kopyalama harçlarının analog dönemin geride kalmış bir uygulaması değil, dijital çağda da geçerliliğini koruyan bir telif dengeleme mekanizması olduğunu savunuyor.
Rapora göre yaratıcıların adil karşılık alabilmesi için özel kopyalama rejimleri teknoloji nötr hale getirilmeli; akıllı telefon, tablet, bilgisayar, bağlantılı cihaz, harici depolama ürünü, bulut depolama, reprografi cihazı ve çevrimdışı streaming kopyaları gibi yeni kullanım alanları açık biçimde düzenlenmelidir. Böylece tüketiciye düşük maliyetle yaratıcı ekosistem için düzenli ve anlamlı bir gelir kaynağı sağlanabilir.
Raporun tamamı için tıklayınız.
