Bilindiği gibi müziğin kullanıldığı otel, lokanta, kafe, bar, spor salonları vb ticari işletmelerin hak sahiplerine lisans bedeli ödemeleri 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre bir zorunluluktur. Umumi mahallerin lisanslanması için Meslek Birlikleri kurdukları organizasyonlar ya da toplu sözleşmeler yoluyla yoğun bir çaba göstererek hak takibi yapıyorlar.
Eser sahipleri adına MESAM ve MSG yaptıkları bir protokolle oluşturdukları federasyon (MSF) üzerinden bütün alanlarda ortak lisanslama faaliyetlerini sürdürüyorlar.
Komşu hak sahipleri arasında ise daha farklı bir durum söz konusu. MÜYAP olarak MÜYORBİR’le 18 yıl süren ortak lisanslama faaliyeti MÜYORBİR’in Ortak Lisanslama Birimi’nden (OLB) ayrılmasıyla 2024 yılı itibarıyla son buldu. MÜYORBİR’le yolların ayrılmasından sonra MÜ-YAP olarak umumi mahallerin lisanslanmasına ilişkin yeni bir organizasyon yapısı kuruldu.
Merkez Ofiste (7+3) kişilik bir yapı Türkiye’nin 40 ilinde doğrudan ve 20 ilinde dolaylı olarak saha ekipleriyle lisanslama çalışmalarına başladı. Bugün sayıları 100’e ulaşan bölge elemanı MÜYAP için lisanslama yapıyor.
Öncelikle müzik kullanan mekanlarla ilgili çeşitli kaynaklardan elde edilen adres bilgilerine göre bir veri havuzu oluşturuldu. Bir call center yoluyla bu adreslere ulaşmanın yanı sıra GSM operatörleriyle yapılan antlaşmaya bağlı olarak kullanıcılara günde yüzlerce SMS gönderilerek bilgilendirmeler sürekli kılındı.
Bu ön hazırlık süresi boyunca yürütülen bilgilendirmelerden sonra saha elemanları lisanslama ve tespit çalışmalarına başladı. Hukuk yoluna başvurmaksızın ikna ve yasal hatırlatmalarla yürütülen süreç kısa zamanda ivme kazandı.
Saha elemanlarının eğitimi, bölgesel kontrol mekanizmaları ve merkezden destekleme ünitelerinin çalışmasına paralel olarak lisanslama örgütlenmesinin dijital alt yapısı için yazılımlar üretildi. Saha takip otomasyonu, sözleşme üretimi, ödeme ve tahsilat modülleri dijital olarak kurgulandı. Gerekli raporların üretimi, lisanslanan yerlerin sokak sokak haritalanması ile birlikte gelişmiş bir veri havuzu yaratıldı.
MÜYORBİR’le sürdürülen ortak lisanslama faaliyeti kapsamında 2008 yılından 2024 yılına kadar 2008 sözleşme imzalanabilmişti. Pandemiyle birlikte kesintiye uğrayan ve model olarak tıkanan OLB’nin yeni bir örgütlenme ve lisanslama atağı yapması için MÜYAP olarak MÜYORBİR yönetimine bir proje sunduk. Bu proje MÜYORBİR tarafından kabul edilmeyince yola tek başına devam etmek kaçınılmaz oldu.
01.01.2024 yılından itibaren MÜYAP olarak umumi mahallerde 41 ilde 5637 yeni nokta ile sözleşme yapıldı. MÜYORBİR’den ayrılmadan önce 2008 ortak sözleşme yapılmıştı. Ayrıldıktan sonra uygulamaya konulan proje ve buna uygun organizasyon hayata geçirildi ve 2025 yılı henüz bitmediği halde 4889 yeni sözleşme yapıldı ve kullanıcı şirketlerin şubeleri hesaba katıldığında 5637 lisanslı noktaya ulaşıldı. Bu sözleşmelerden 2026 başı itibariyle 174.411.046+KDV sözleşme geliri elde edildi.
2026 yılında ise MÜYAP lisanslama alt yapısı tamamen yeni bir proje ile dijital hale getirilecek. Saha elemanlarının cep telefonlarına yüklenen bir yazılım yoluyla lisanslama anında sözleşmelerin elektronik olarak üretilmesi ve imzalatılması, bankacılık sistemiyle entegre olarak lisanslama anında tahsilatların yapılması ve üretilen kare kodla lisanslama sonrası dönem takiplerinin yapılması mümkün olacak. Ayrıca saha elemanları harita uygulamasıyla bulundukları noktada lisanssız mekanların takibini yapabilecekler. Bu yazılımların oluşturulmasında yaygın olarak yapay zekâ tekniklerinden de yararlanılacak.
Lisans almamakta direnen ve müziği lisanssız kullanan işletmelerle ilgili olarak da bölge avukatlarıyla yasal takipler yürütülürken MÜYAP Merkezi Hukuk Birimi de Yargı organlarıyla ve ilgili Bakanlıklarla düzenli ilişkileri ve girişimleri sürdürmektedir.
Umumi mahal lisanslamalarının bir diğer ayağı ise MÜZFED çatısı altında sürdürülen konaklama tesislerinin lisanslanmasıdır. Kaynağından lisanslanan otellerin sayısı 16.496 adettir. Bu konuda Meslek Birlikleri herhangi bir çalışma içinde değillerdir sadece yetki verdikleri MÜZFED sürecin takibini yürütmektedir. Konaklama tesislerinin lisanslanması Meslek Birliği çalışmaları açısından bir başarı kriteri olmaktan çıktığı için çalışmalar yeni alanların lisanslanmasına yönelmiş durumdadır.
Bir bilanço çıkartmak gerekirse konaklama tesisleri lisanslamalarından elde edilen gelir tablosu aşağıdadır:
| 2023 |
| MÜYAP 11.762 |
| MÜYABİR 588 |
| MÜZİKBİR 588 |
| MÜYORBİR 6. 635 |
| TSMB 331 |
| 2024 |
| MÜYAP 56.193 |
| MÜYABİR 2.809 |
| MÜZİKBİR 2.809 |
| MÜYORBİR 31.698 |
| TSMB 1.584 |
| 2025 |
| MÜYAP 93.725 |
| MÜYABİR 4.686 |
| MÜZİKBİR 4.686 |
| MÜYORBİR 52.871 |
| TSMB 2.643 |
Görüldüğü gibi MÜYAP konaklama tesislerinden bugüne kadar 161.682.087+KDV gelir elde etmiştir. Artık konaklama tesisi gelirleri rutin hale geldiğinden diğer alanlara yoğunlaşılmış ve 2025 sonuna kadar yürütülen yeni lisanslama çalışmalarından 174.411. 046+KDV umumi mahal sözleşme geliri sağlanmıştır. Bu gelirler birlikte düşünüldüğünde neredeyse iki yılda elde edilen umumi mahal sözleşme geliri 336.093.133+KDV dir. MÜYORBİR’le birlikte sürdürülen OLB faaliyetinde umumi mahallerden 2024 yılı itibariyle ancak 53.765.770+KDV gelir elde edildiği düşünüldüğünde MÜYAP tarafından hayata geçirilen proje sonucunda lisanslamanın önemli bir büyüme potansiyeli taşıdığı söylenebilir.
Bir yandan sahada yoğun bir çabayla lisanslama faaliyetleri sürerken diğer yandan toplu sözleşmeler yoluyla lisanslamalara ilişkin görüşmeler devam etmektedir. TÜRES ve TÜRYİD protokolleri MÜZFED eliyle yürütülmektedir. Şu ana kadar 157 firmayla 555 nokta için sözleşme imzalanmış durumdadır.
Ayrıca TOBB ile de kaynağından lisanslama seçeneği de dahil olmak üzere görüşmeler sürdürülmektedir. Yine Bakanlık belgeli yeme içme tesisleri için kaynağından lisanslamaya ilişkin bir genelge çıkartılması gündemdedir. Bu konularda eser sahipleri meslek birlikleriyle ortak çalışmalar sürdürmeye devam edilmektedir.
Sonuç olarak MÜYAP çok katmanlı ilişkiler ve örgütlenmeler yoluyla lisanslama çalışmalarını derinleştirmekte müziğin hak ettiği değeri kazanması için çaba göstermektedir.
